Uzun Süreli COVID'de Beyin Dopamin Hasarı PET Taramalarıyla Kanıtlandı

Yeni yapılan beyin görüntüleme araştırmaları, uzun COVID (uzun süreli COVID) tablosunun beyindeki dopamin sistemi üzerinde yarattığı hasarı şimdiye kadarki en net biçimde ortaya koydu. Bilim insanları, pozitron emisyon tomografisi (PET) yöntemini kullanarak uzun COVID hastalarının beyinlerindeki dopamin salgılayan nöronları inceledi. Bu detaylı taramalar, yorgunluk, hareketlerde yavaşlama, motivasyon eksikliği ve bellek sorunları gibi kalıcı semptomların biyolojik kökenini açıklama potansiyeli taşıyor. Bulgular, uzun COVID geçiren kişilerin beyinlerinin temel bölgelerinde dopamin sinir uçlarının yoğunluğunda belirgin bir azalma olduğunu kanıtlıyor. Bu durum, hastalarda deneyimlenen nörolojik şikayetlerin altında yatan temel mekanizmaları anlamamıza yardımcı olurken, gelecekteki tedaviler için yeni bir hedef de oluşturuyor.

Detaylı araştırma, Kanada'daki Bağımlılık ve Ruh Sağlığı Merkezi (CAMH) araştırmacıları tarafından yürütüldü ve önde gelen bilimsel dergilerden biri olan eBioMedicine'de yayımlandı. Bilim insanları, uzun COVID teşhisi almış kişiler ile sağlıklı kontrol grubundaki katılımcıların dopamin nöron bütünlüğünü kıyaslamak amacıyla özel PET görüntülemeleri kullandı. Çalışmaya dahil edilen uzun COVID hastalarının beyinlerinde, motivasyonun, hareketin, öğrenmenin ve bilişsel işlevlerin merkezinde yer alan striatum bölgesinde dopamin seviyelerinin çok daha düşük olduğu tespit edildi. Bu sinyal kaybı, dopamin salgılayan nöronların doğrudan hasar gördüğünün fiziksel bir kanıtı olarak değerlendiriliyor. Elde edilen bu veriler, sadece semptomları hafifletmeye yönelik değil, aynı zamanda kalıcı nörolojik hasarı durdurmayı hedefleyen tedavi stratejilerinin geliştirilmesine de zemin hazırlıyor.

Uzun COVID, ABD'de yaklaşık dokuz milyon yetişkini ve küresel nüfusun yaklaşık yüzde beşini etkileyerek pandemiden çıkan en yaygın kronik rahatsızlıklardan biri haline geldi. Bu durum, ilk SARS-CoV-2 enfeksiyonundan sonra en az üç ay boyunca devam eden ve beyin sisi, hafıza kaybı ile duygu durumu değişikliklerini içeren semptomlarla kendini gösteriyor. Hastalığın bu kadar yaygın olmasına rağmen, bu semptomları tetikleyen biyolojik mekanizmaların tam olarak anlaşılamaması nedeniyle günümüzde kanıta dayalı spesifik bir tedavi yöntemi bulunmuyor. Ancak bu yeni görüntüleme çalışması, hastalığın altında yatan fiziksel nedenleri gün yüzüne çıkararak alandaki büyük bir boşluğu dolduruyor. Böylece milyonlarca insanın hayatını zorlaştıran bu tabloyun artık sadece psikolojik değil, işlevsel bir nörolojik bozukluk olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Görüntüleme sonuçları, hastaların klinik semptomlarıyla da kusursuz bir uyum içinde. Araştırmacılar, ventral striatum bölgesindeki düşük dopamin işaretleri ile hastalarda görülen ciddi motivasyon kaybı arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu gözlemledi. Aynı şekilde, dorsal putamen bölgesindeki dopamin azalması hareketlerdeki yavaşlamayla, kaudat çekirdeğindeki düşüş ise daha zayıf hafıza performansıyla doğrudan ilişkili bulundu. Bu model, dopamin sistemindeki spesifik bölgelerdeki hasarın uzun COVID hastalarının yaşadığı farklı nörolojik semptomları doğrudan tetikleyebileceğini ortaya koyuyor. Ayrıca ekip, daha önceki çalışmalarında uzun COVID hastalarının dopamin üreten nöronlar açısından zengin beyin bölgelerinde yüksek enflamasyon (yangı) seviyeleri tespit ettiğini de hatırlatarak bu süreçte iltihabın hücresel hasarı tetikleyen ana faktör olabileceğine dikkat çekti.

Bu çığır açıcı bulgular, uzun COVID araştırmalarının sadece enflamasyon odaklı tedavilerden ibaret olmaması gerektiğini gösteriyor. Hastalığın, en azından kısmen, beyinin dopamin sistemini etkileyen bir bozukluk olarak sınıflandırılması, tedavi süreçlerini tamamen değiştirme potansiyeli taşıyor. Zira günümüzde onaylanmış ve diğer nörolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan, dopamin seviyesini artıran veya dopamin sinyalini güçlendiren pek çok ilaç mevcut. Araştırmacılar, bu mevcut ilaçların veya dopamin öncülerinin uzun COVID semptomlarını hafifletmek için yeniden amaçlandırılabileceğini düşünüyor. Bu doğrultuda bilim insanları, ilgili tedavi yöntemlerinin etkinliğini test etmek üzere Üniversite Sağlık Ağı (University Health Network) ile birlikte yakında bir klinik deneye başlamayı planlıyor. Bu çalışma, yıllardır şikayetleri ciddiye alınmayan hastaların deneyimlerini doğrularken, yorgunluk ve hafıza sorunlarını ortadan kaldıracak ilk mekanizma temelli tedavi yöntemlerinin önünü açabilir.