Meksika Ulusal Seçim Enstitüsü, parti içi seçimlerin mali denetimi için yeni kurallar hazırlıyor

Meksika'daki siyasi partiler, önümüzdeki yıl gerçekleştirilecek büyük seçimler için adaylarını belirlemek amacıyla parti içi süreçleri başlatmış durumdayken, Ulusal Seçim Enstitüsü (INE) bu süreçteki gelir ve giderlerin nasıl denetleneceğine yönelik önemli bir düzenleme hazırlığı içine girmiştir. Danışman Arturo Castillo'nun, parti içi süreçlere ait masrafların doğrudan kampanya bütçelerine yansıtılması ve olası sınır aşımının cezalandırılması yönündeki önerisi consejero tarafından reddedilmiştir. Bunun üzerine INE Başkanı Guadalupe Taddei öncülüğündeki blok, geriye dönük uygulanmayan bir 'B planı' niteliğindeki yeni bir yaklaşımı masaya sürmüştür. Bu alternatif planda, söz konusu harcamaların sıradan partisel giderler olarak sınıflandırılması öngörülmektedir. Ayrıca, nakdi, ayni ve kullandırma (comodato) yoluyla yapılan bağışlara yönelik ciddi kısıtlamalar ve yeni kurallar getirilmektedir.

INE'nin gündeme getirdiği bu yeni taslak kapsamında, siyasi partilerin iç süreçlerinde alacağı özel fonlara oldukça net ve katı sınırlandırmalar getirilmektedir. Buna göre, başkan adayı olmak isteyen kişilerin alabileceği özel bağış miktarı 3.3 milyon Meksika pesosu ile sınırlandırılırken, parti üyelerinin ve destekçilerinin katkı yapabileceği tutar da 826 bin 223 pesosu aşamayacaktır. Bu kısıtlamanın temel amacı, kullanılan kaynakların menşeinin ve nihai varış noktasının tam olarak belirlenebilmesini ve şeffaf bir şekilde kayıt altına alınabilmesini sağlamaktır. Kurum yetkilileri, getirilen bu yeni kısıtlamaların yalnızca partisel iç kontrol ve sıradan mali denetim amaçlı olduğunu açıkça vurgulamaktadır. Bu nedenle, söz konusu sınırların hiçbir şekilde ön kampanya veya resmi kampanya dönemi için yasal olarak belirlenen harcama tavanlarının yerini tutmadığı özellikle belirtilmektedir.

Hazırlanan yeni yönerge tasarısı, siyasi partilerden dijital propaganda dahil olmak üzere yapılan tüm harcamaların, bu propagatadan faydalanan adayın adına göre düzenli bir şekilde sınıflandırılmasını talep etmektedir. Buna karşın, söz konusu tüm masraflar resmi ön kampanya veya kampanya bütçesi içinde değil, partinin genel sıradan muhasebe kayıtları altında tutulmaya devam edecektir. Aynı zamanda, görevi başındaki memurların ve milletvekillerinin bu iç süreçlere katılımlarının, asli kamu görevlerini aksatmaması gerektiği ve kendi pozisyonlarından kaynaklanan kamu kaynaklarını siyasi faaliyetler için kullanmaktan kaçınmaları gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu görevlilerinin, parti içi faaliyetlerde aşırı görünürlük kazanarak adil olmayan bir rekabet ortamı yaratmalarının önüne geçilmesi hedeflenmektedir. INE, partilerin iç süreçlerde gerçekleştirdiği tüm önemli hareketleri önceden kendilerine bildirmesini ve bu sayede denetim mekanizmalarının şeffaf bir şekilde işletilmesini talep etmektedir.

Yeni kurallar, erken seçim kampanyası eylemlerinin kesin bir şekilde yasaklanmasını ve partilerin bu tür girişimlerden kaçınmasının zorunlu kılınmasını kapsayan sıkı maddeler içermektedir. Düzenlemede, resmi ve devlete ait medya yayın sürelerinin (tiempos oficiales) parti içi siyasi süreçleri veya bu süreçlere katılan adayların tanıtılması amacıyla kullanılmasının tamamen yasak olduğu belirtilmektedir. Sıradan parti finansmanının kullanılması, kesinlikle örtülü bir şekilde ön kampanya veya resmi kampanya faaliyetleri yürütülmesi için bir loophold (hukuki boşluk) olarak değerlendirilmeyecektir. Eğer bir faaliyette seçime yönelik herhangi bir unsur veya emare tespit edilirse, o faaliyetin doğrudan ilgili katı yasal mevzuata tabi tutularak cezai işlem uygulanacağı açıklanmaktadır. Buna ek olarak; yabancı hükümetler, uluslararası kuruluşlar, ticari şirketler, din adamları ve sendikaların parti içi süreçlere herhangi bir mali veya ayni bağış yapması kesin bir dille yasaklanmıştır.

Öte yandan, Meksika siyasi sahnesinde partiler arasındaki rekabet fiilen çoktan başlamış durumdadır; zira geçtiğimiz ay Morena gibi büyük partiler, önümüzdeki yıl yapılacak kritik 17 valilik seçimi için aday adaylığı başvurularını resmi olarak almaya başlamıştır. Ulusal Eylem Partisi (PAN) ile Kurumsal Devrimci Parti (PRI) de, yasal ön kampanya takvimleri daha aylar önce başlamış olmasına rağmen, potansiyel ön adaylarını belirlemek ve kaydetmek için kendi iç stratejilerini oluşturma aşamasındadır. İşte tam da bu hızlı siyasi gelişmeler ve erken aday belirleme çabaları bağlamında INE, 2026 ve 2027 yıllarında yapılacak federal ve yerel seçimlerdeki siyasi faaliyetleri ve propagandayı kapsamlı bir şekilde düzenlemek için bu genel yönergeleri hazırlamıştır. INE consejero üyeleri, bu yeni kapsamlı yönerge taslağını dün ilk kez görüşerek detaylı bir şekilde değerlendirmeye almıştır. Sonuç olarak, Meksika'nın seçim sisteminde parti içi demokrasinin şeffaflığı ve mali denetlenebilirliği açısından bu adımların önümüzdeki aylarda siyasi dengeler üzerinde belirleyici bir etkisi olacağı öngörülmektedir.