Sırbistan'da Akaryakıt Fiyatları Dünya Genelinde Düşerken Artıyor

Dünya genelinde ham petrol fiyatları ve buna bağlı olarak akaryakıt fiyatları belirgin bir düşüş eğilimi içerisine girerken, Sırbistan bu globale trendten tamamen ayrışan bir tablo sergilemektedir. Akdeniz borsasında işlemler gören petrol ürünlerinin fiyatları gerilemesine rağmen, Sırbistan'da benzin istasyonlarındaki perakende satış fiyatları tersine bir ivme kazanarak yükselmeye devam etmektedir. Geçtiğimiz haftaya kıyasla piyasaya yeni giren verilere göre, ülkede eurodizel fiyatı litre başına iki dinar artarak 219 dinara ulaşmıştır. Aynı şekilde benzin fiyatlarında da iki dinarlık bir artış yaşanmış ve litre fiyatı 195 dinara yükselmiştir. Tüm komşu ülkelerde ve dünya genelinde akaryakıtta bir uczulama yaşanırken, Sırbistan'daki bu fiyat artışı tüketiciler ve ekonomi uzmanları tarafından yakından eleştirilmektedir.

Ülkedeki bu sıra dışı fiyat artışının temel nedeni, küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmalara karşı Sırp hükümetinin benimsediği özel vergi politikalarıdır. Daha önce ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği askeri operasyonlar ve ardından Hürmüz Boğazı'nın geçici olarak kapatılması, küresel petrol fiyatlarında ciddi bir sıçrama yaşatmıştı. Bu kriz anında fiyatların halk üzerindeki yıkıcı etkisini hafifletmek isteyen Sırbistan Hükümeti, akaryakıt tüketim vergilerini (aksize) yüzde 20 oranında düşürerek fiyat artışını durdurma kararı almıştı. Bu önlemle birlikte devlet, litre başına yaklaşık 15 dinarlık bir vergi gelirinden feragat etmeyi göze almıştı. Böylece uluslararası krizin ülke içi enflasyona tam olarak yansıması bir süreliğine engellenmişti.

Ancak küresel piyasalardaki durum normalleşmeye başladığında ve ham petrol fiyatları savaş öncesi seviyelerine geri döndüğünde Sırbistan'ın izlediği strateji yeniden değişti. İran ile ABD arasında bir mutabakat zaptının imzalanmasının ardından Ortadoğu'daki jeopolitik gerilimlerin hafiflemesi, petrol akışını normale çevirdi. Bu gelişmelerin ardından Sırp hükümeti, daha önce indirim yaptığı akaryakıt vergilerini ani bir kararla eski seviyelerine çekmeye başladı. Hükümet bu kapsamda vergileri ilk etapta yüzde 12.5, hemen akabinde ise ek olarak yüzde 5.5 daha artırdı. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić'in daha önceki yerel seçimler öncesinde vergilerde yüzde 60'a varan bir indirim vaat etmesine rağmen, uygulamada bu oran yüzde 25'te kalmıştı. Piyasaların kısmi istikrara kavuşmasının ardından hükümetin vergileri eski seviyesine geri getirmesi, akaryakıt fiyatlarının bugünkü yüksek seviyelere ulaşmasına doğrudan zemin hazırlamıştır.

Uzmanlar ve ekonomi yorumcuları, Sırbistan'ın bölgesindeki en pahalı akaryakıtı satıyor olmasının altında yakan ana sebebin bu aşırı yüksek vergi yükü olduğunda hemfikirdir. Ekonomik danışman Bogdan Petrović, devletin kriz döneminde feragat ettiği vergileri küresel fiyatlar düşerken bile geri getirmesinin fiyat artışlarının temel sebebi olduğunu belirtmektedir. Petrović, Sırbistan'ın akaryakıt vergilerinin tüm Balkanlar bölgesindeki en yüksek seviyesi olduğunu ve bunun yakın geçmişte ortaya çıkmış bir sorun olmayıp yıllardır devam eden yapısal bir sorun olduğunu vurgulamaktadır. Hatta kendi bölgesel rakiplerine kıyasla durumun ne kadar vahim olduğunu göstermek için, Hırvatistan gibi geliri daha yüksek olan ülkelerde bile akaryakıtın Sırbistan'a göre daha uygun fiyatlı satıldığını dile getirmektedir. Küresel borsalarda fiyatlar düşerken Sırbistan'da tam tersi bir artışın yaşanması, hükümetin ekonomik politikalarının son derece sorgulanabilir olduğunu gözler önüne sermektedir.

Siyasi muhalefet ve enerji sektörü temsilcileri de hükümetin bu yaklaşımını sert bir dille eleştirmeye devam etmektedir. SRCE partisinin Enerji Komisyonu Başkanı Goran Đukić, iktidarın vergi indirimlerini halka yapılmış büyük bir fedakarlık gibi lanse etmeye çalıştığını, ancak bunun gerçeği yansıtmadığını ifade etmiştir. Đukić'in görüşüne göre, Sırbistan'da hem sıradan vatandaşlar hem de işletmeler, Avrupa'daki en yüksek oranlar arasında bulunan akaryakıt tüketim vergilerini ödemek zorunda bırakılmaktadır. Hükümetin, İran krizinin ardından Orta Doğu'da normale dönüş işaretlerini bahane ederek vergileri çok hızlı bir şekilde eski seviyelere taşıdığı ve bunu yaparken halkın alım gücünü göz ardı ettiği savunulmaktadır. Bu tartışmalı politikalar, ülkedeki yaşam maliyetini artırırken, küresel dalgaların neden olduğu bir krizin faturalarının tamamen vatandaşlara kesilmesine yol açmaktadır.